УВОДЗІНЫ 3
ГЛАВА 1 АРФАЭПІЯ. АРФАЭПІЧНЫЯ НОРМЫ І ПРЫЧЫНЫ ІХ
ПАРУШЭННЯ 5
1.1. Прадмет і задачы арфаэпіі 5
1.2 Арфаэпічныя нормы 7
1.3 Адхіленне ад арфаэпічных норм і іх прычыны 9
ГЛАВА 2 АРФАЭПІЧНЫЯ НОРМЫ Ў АЎДЫЯВІЗУАЛЬНЫХ СМІ 11
2.1. Галоўныя паняцці аўдыявізуальных СМІ 11
2.2 Аналіз сучаснага стану маўлення ў аўдыявізуальных СМІ 15
2.3 Памылкі звязаныя з вымаўленнем і націскам 17
ЗАКЛЮЧЭННЕ 22
СПІС ВЫКАРАСНАТАЙ ЛІТАРАТУРЫ 24
ДАДАТАК 1 26
ДАДАТАК 2 28
У заключэнні варта адзначыць што маўленне вядучых аўдыявізуальных СМІ будзе лічыцца правільнай, калі ў ёй адсутнічаюць парушэнні арфаэпічных нормаў.
Арфаэпічныя нормы - гэта правілы вымаўлення галосных і зычных гукаў, спалучэнняў, а таксама правілы інтанацыі. Згодна з арфаэпічных норм беларускай мовы словы павінны прамаўляцца выразна, галосныя пад націскам, а зычныя - перад галоснымі і санорнымі знаходзіцца ў моцнай пазіцыі.
Беларуская мова атрымала такія спецыфічныя рысы ў арфаэпіі, як поўнагалоссе, прыстаўныя і ўстаўныя галосныя, чаргавання галосных і зычных, асіміляцыя і дысіміляцыя зычных і інш. Арфаэпія - гэта сукупнасць вымаўленчых норм беларускай мовы, што забяспечваюць адзінства яе гукавога афармлення, а таксама гэта раздзел мовазнаўства, у якім вывучаюцца вымаўленчых нормы.
На адхіленне ад арфаэпічных норм беларускай мовы значны ўплыў аказвае руская мова.
Правільнае вымаўленне заўсёды суправаджаецца пэўнай інтанацыяй з дапамогай якой усталёўваюцца сэнса-граматычныя разнавіднасці паміж асобнымі часткамі выказванняў, падзяляюць прапановы на апавядальныя, пытальныя, пабуджальныя і клічных, акрэсліваецца эмацыянальнасць і экспрэсіўнасць выказвання і інш.
У залежнасці ад інтанацыі адрозніваюць:
- поўны (дакладны) стыль вымаўлення;
- няпоўны (беглы) стыль вымаўлення.
Чыстае маўленне вядучых аўдыявізуальных СМІ ўказвае на іх высокі ўзровень, так як правільнасць маўлення з’яўляецца галоўнай камунікатыўнай якасцю.
Дадзеная курсавая работа прысвечаная арфаграфічным нормам у аўдыявізуальных СМІ, а таксама напраўлены на выяўленне адхілення ад арфаэпічных норм і аналізе памылак, якія дапускаюцца тэле- і радыё- вядучымі.
Задачы, пастаўленыя перад пачаткам даследаванні, былі выкананы.
- разгледжаны прадмет і задачы арфаэпіі, арфаэпічныя нормы;
- вывучаны прычыны адхілення ад арфаэпічных нормаў;
- разглядзець галоўныя паняцці аўдыявізуальных СМІ і памылкі звязаныя з вымаўленнем і націскам;
- прааналізаваны правільнасць маўлення ў аўдыявізуальных СМІ.
Дзякуючы выпалненню гэтай работы, мы даведаліся аб арфаэпічных нормах і якія памылкі часцей за ўсе дапускаюць вядучыя ў аўдыявізуальных СМІ. Несумненна, у кожным тэксце есць асабліва цяжкія моманты, дзе можа «спатыкнуцца» любы прафесіянал, але ўсе ж памылкі дапускаюцца ў самых простых словах і сказах.
А самымі распаўсюджанымі арфаэпічнымі памылкамі з’яўляюцца:
- памылкі, звязаныя з астаткам дыялектнага вымаўлення;
- памылкі ў вымаўленні запазычаных слоў;
- памылкі ў націску ў словах.
Для таго каб пазбегнуць вялікай колькасці арфаэпічных памылак, вядучым варта як мага часцей звяртацца да мастацкай літаратуры і розным слоўніках, якія дапамогуць не толькі предастярагаць з'яўленне памылак, але і папоўняць слоўнікавы запас, так як на сённяшні дзень аўдыявізуальныя СМІ з'яўляецца адным з галоўных сродкаў атрымання інфармацыі.
1. Абабурка, М. В. Культура беларускай мовы / М. В. Абабурка. - Мінск: Вышэйшая школа, 1994. - 122 с.
2. Анічэнка, У. В. Асновы культуры маўлення і стылістыкі. Вучэбны дапаможнік для студэнтаў філалагічнага факультэту ВНУ / У. В. Анічэнка. - Мінск: Універсітэцкае, 1992. - 254 с.
3. Бірыла М. В. Беларуская граматыка. Фаналогія. Арфаэпія. Марфалогія. Словаўтварэнне. Націск / М. В. Бірыла, П. П. Шуба. – Мінск: Навука і тэхніка, 1985. – 431 с.
4. Бірыла, М. В. Да пытання аб фарміраванні і важнейшых нормах беларускага літаратурнага вымаўлення / М. В. Бірыла. 1958. – № 3.
5. Бурдье, П. А тэлебачанні і журналістыкі / П. О. Бурдье.– М.: Аспект-Пресс, 2002. – С. 143.
6. Вардомацкій, Л. М. Асаблівасці націску назоўнікаў у рускай, беларускай і ўкраінскай мовах / Л. М. Вардомацкій. – Мн.: Вышэйшая школа, 1988. – 128 с.
7. Выгонная, Л. Ц. Інтанацыя. Націск. Арфаэпія / Л. Ц. Выгонная. – Мн.: Навука і тэхніка, 1991. – 215 с.
8. Жураўскі, А. Праблемы норм беларускай літаратурнай мовы / А. Жураўскі. – Мн.: Навука і тэхніка, 1993. – 36 с.
9. Іўчанкаў, В. І. Медыярыторыка: рытарычныя асновы журналістыкі, лінгвістыкі публіцыстычнага тэксту, дыскурсы аналіз СМІ: курс лекцый / В. І. Іўчанкаў. - Мінск: Адукацыя і выхаванне, 2009. - 280 с.
10. Кавалка, М. Ц. Сучасная беларуская мова. Вучэбны дапаможнік / М. Ц. Кавалва, А. К. Юрэвіч, Ф. М. Янкоўскі. – Мн.: Вышэйшая школа, 1993. – С.147-149; 156-157; 185-203.
11. Калеснік, У. А. Вусная мова і выразнае чытанне / У. А. Калесник, Ф. М. Янковский. – Мн.: Вучпедвыд БССР, 1962. – 127 с.
12. Камароўскі, Я. М. Сучасная беларуская мова. Уводзіны. Фанетыка. Фаналогія. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія. Лексікалогія. Лексікаграфія. Фразеалогія. Фразеаграфія / Я. М. Камароўскі. – Мінск: Вышэйшая школа, 1995. – 334 с.
13. Каўрус, А. А . Стылістыка беларускай мовы / А. А. Каўрус. - 3-е выд., дапрац. і дап. - Мінск: Народная асвета, 1993. - 320 с.
14. Качкаёва, А. Г. Тэлебачанне паміж попытам і прапановай / А. Г. Качкаёва, І. В. Кірія. – М.: Эликомстар, 2007. – С. 73-91.
15. Кузняцоў, Г. В. Тэлевізійная журналістыка. Вучэбны дапаможнік / Г. В. Кузняцоў, В. Л. Цвіг, А. Я. Юроўскій. – М.: Вышэйшая школа, 2002. – С. 196.
16. Лепешаў, І. Я . Асновы культуры мовы і стылістыкі: практыкум. Вучэбны дапаможнік для філалагічнага факультэту універсітэтаў / І. Я. Лепешаў. - Мінск: Універсітэцкае, 1989. - 205 с.
17. Лепешаў, І. Я . Культура маўлення: дапаможнік па курсу «Стылістыка і культура мовы» для студэнтаў «Беларуская філалогія» / І. Я. Лепешаў. - Гродна: ГрДУ, 2007. - 203 с.
18. Лукашанец, А. А. Кароткая граматыка беларускай мовы. Фаналогія. Марфаналогія. Марфалогія / А. А. Лукашанец. – Мн.: Беларуская навука, 2007. – 351 с.
19. Матвеева, Л. В. Псіхалогія тэлевізійнай камунікацыі / Л. В. Матвеева, Т. Я. Анікеева, Ю. В. Мачалава. – М.: Аспект-Пресс, 2004. – С. 158.
20. Падлужны, А. І. Гукі беларускай мовы / А. І. Падлужны, В. М. Чэкман. – Мн.: Вышэйшая школа, 1973. – 264 с.
21. Старасценка, Т. Я. Стылістыка беларускай мовы: вучэб.-метад. дапам. / Т. Я. Старасценка, В. В. Урбан, Ф. С. Шумчык. - Мінск: БДПУ, 2010. - 209 с.
22. Сцяцко, П. У. Культура мовы / П. У. Сцяцко. - Мінск: Тэхналогія, 2002. - 444 с.
23.Сцяцко, П. У. Уводзіны ў мовазнаўства. Дапаможнік / П. У. Сцяпко. – Гродна: ГрДУ, 2001. – С. 105-110.
24. Сямешка, Л. І. Беларуская мова. Уводзіны ў навуку аб мове. Фанетыка. Арфаэпія. Графіка. Арфаграфія: Вучэбны дапаможнік / Л. І. Сямешка. – Мн.: Сучаснае слова, 1999. – 224 с.
25. Тэлерадыёэфір: гісторыя і сучаснасць. – М. Эліткамстар, 2008. – С. 79.
26. Цікоцкі, М. Я. Культура мовы журналіста / М. Я. Цікоцкі, А. І. Наркевіч. - Мінск: Універсітэцкае, 1984. – 87 с.
27. Цікоцкі, М. Я . Стылістыка беларускай мовы: вучэбны дапаможнік для факультэта журналістыкі / М. Я. Цікоцкі. - Мінск: Вышэйшая школа, 1976. - 302 с.
28. Цікоцкі, М. Я . Стылістыка тэксту: вучэбны дапаможнік для студэнтаў вышэйшых навучальных устаноў філал. профілю / М. Я. Цікоцкі. - Мінск: Бел. навука, 2002. - 223 с.
